जानेवारी 2009 मध्ये करावयाची शेतीची करावयाची कामे. (पुणे जिल्हा)


रब्बी पिके –

रब्बी ज्वारी
1) संरक्षीत पाण्याची पाळी द्या. चिकट्याच्या नियंत्रणासाठी क्रायसोपर्ला कारनी या परोपजीवी किडीच्या 10 ते 15 हजार अळ्या प्रती हेक्टरी सोडाव्यात अथवा 5 टक्के निंबोळी अर्काची फवारणी करावी अथवा डायमेथोएट (रोगार) 30 इ.सी. 500 मि.ली. किंवा मिथील डिमेटॉन 25 इ.सी. 400 मि.ली. अथवा मोनोक्रोटोफॉस (नुवाक्रॉन) 36 डब्ल्यू.एस.सी. 300 मि.ली. अथवा एन्डोसल्फान 35 इ.सी. 700 मि.ली. प्रती हेक्टरी 500 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे. दुसरी फवारणी 10 ते 15 दिवसांनी करावी.
2) कोरडवाहू ज्वारीच्या पिकाला उपलब्ध पाण्यानुसार 30-35 आणि 60-65 दिवसांनी संरक्षीत पाण्याची पाळी द्या. एकच पाणी देणे शक्य असल्यास पेरणीनंतर 60 ते 65 दिवसांनी द्यावे. जमिनीत ओलावा टिकवून ठेवण्यासाठी आच्छादनाचा वापर करा.

करडई व हरभरा
1) कोरडवाहू हरभरा पिकास 60 ते 65 दिवसांनी जमिनीतील ओलावा विचारात घेऊन आवश्यकतेनुसार संरक्षीत पाण्याची पाळी द्या.
2) हरभ-यातील मर रोगाची झाडे उपटून टाका.
3) करडईचे करपा रोगाच्या नियंत्रणासाठी मँन्कोझेब (इंडोफील एम.45) 2 ते 3 ग्रँम प्रती लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे.
4) करडईवरील मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी क्रायसोपर्ला कार्निया या परोपजीवी किडीच्या 10 ते 15 हजार अळ्या प्रती हेक्टरी सोडाव्यात अथवा 5 टक्के निंबोळी अर्काची फवारणी करावी अथवा एन्डोसल्फान 35 इ.सी. 700 मि.ली. किंवा क्विनॉलफॉस 25 इ.सी. 1000 मि.ली. किंवा डायमेथोएट (रोगार) 30 इ.सी. 500 मि.ली. किंवा मँलेथिऑन 50 इ.सी. 1000 मि.ली. 500 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे. वरीलपैकी एका किडनाशकाची 15 दिवसानंतर वरीलप्रमाणेच दुसरी फवारणी करावी.
5) हरभ-यावरील घाटे अळीचे नियंत्रण –
- हरभ-यावरील घाटे अळीच्या बंदोबस्तासाठी हेलीकोव्हरपा न्युक्लीअर पॉलीहैड्रोसिस व्हायरस (एच.ए.एन.पी.व्ही) या विषाणूचा वापर करावा. एच.ए.एन.पी.व्ही. या विषाणुमुळे शेतात अळ्या रोगट बनतात. त्यामुळे त्यांची वाढ न होता त्या मरतात. अशा ५०० रोगग्रस्त अळ्या घेऊन पाण्यात ठेचून त्याचे द्रावण फडक्यातून गाळून प्रतिहेक्टरी ५०० लिटर पाण्यात मिसळून पिकावर फवारणी करावी. त्यामुळे पिकावर असणा-या अळ्या रोगट बनतात व मरून पडतात. एच.एन.पी.व्ही. ची फवारणी पीक साधारणतः ५० टक्के फुलो-यात असताना व एक मीटर ओळीत दोन आळ्या दिसून येताच करावी व नंतर याचप्रमाणे दोन फवारण्या एक आठवड्याचे अंतराने कराव्यात. अथवा एन्डोसल्फानची फवारणी पहिल्या एच.एन.पी.व्ही. च्या फवारणीनंतर १५ दिवसांनी करावी. एच.एन.पी.व्ही. ची फवारणी संध्याकाळी ४.०० वाजेनंतर करावी.
- अथवा दुसरी फवारणी एच.एन.पी.व्ही. च्या पंधरा दिवसानंतर निंबोळी अर्क 5 टक्के किंवा एन्डोसल्फान 35 इ.सी. 1000 मि.ली. किंवा क्विनॉलफॉस (इकँलक्स) 25 इ.सी. 1000 मि.ली. 500 लिटर पाण्यात मिसळून प्रतिहेक्टरी फवारावे. अथवा एन्डोसल्फान 4 ट्क्के भुकटी किंवा मँलेथिऑन 5 टक्के भुकटी किंवा क्विलॉलफॉस 1.5 टक्के भुकटी 20 किलो प्रती हेक्टर ह्या प्रमाणात धुरळणी करावी.

उन्हाळी भुईमुग
1) उन्हाळी भुईमुगाची पेरणी 15 जानेवारी ते 15 फेब्रुवारी या कालावधीत करावी.
2) उगवण चांगली होणेसाठी प्रथम जमीन ओलावून वाफशावर पेरणी करा.
3) पेरणीसाठी एस.बी.11, एम.13, टी.जी- 26, टी.ए.जी.24, आय.सी.जी.एस.11, टी.पी.जी.-41, कोयना(बी95) या पैकी वाणाची निवड करा.
4) पेरणी करणेपुर्वी प्रतीकिलो बियाण्यास 4 ग्रँम ट्रायकोडर्मा अथवा 2.5 ग्रँम कार्बेन्डँझीम किंवा कँप्टन या प्रमाणात बुरशीनाशक चोळावे. तदनंतर रायझोबियम 250 ग्रँम व स्फुरद विरघळविणारे जीवाणू 250 ग्रँम प्रती 10 किलो बीयाण्यावर बिजप्रक्रीया करावी.
5) पेरणीचेवेळी हेक्टरी 25 किलो नत्र व 50 किलो स्फुरद या प्रमाणे खतांची मात्रा द्यावी.
6) पेरणी 30 सें.मी. अंतरावर करावी. पेरणीसाठी हेक्टरी 3,30,000 भुईमुगाची रोपे असणे जरुरी आहे. त्यासाठी एका ओळीतील दोन रोपातील अंतर 15 सें.मी. ठेवावे. त्यासाठी पेरणीनंतर 8 ते 10 व्या दिवशी नांगे भरून हेक्टरी रोपांची अपेक्षीत संख्या ठेवा.

सूर्यफूल
1) पक्षापासून पिकाचे संरक्षण करा.
2) परागीभवनाचे प्रमाण वाढणेसाठी फुलावरून हात फिरवा. त्यासाठी सूर्यफुलाचे पीक फुलावर असताना परागीभवन वाढविण्यासाठी हाताच्या पुंज्यावर वुलन कापड गुंडाळून सकाळच्यावेळी दिवसाआड 3 ते 5 वेळा फुलावरून हात फीरवा. जेथे शक्य असेल तेथे हेक्टरी 3 मधमाश्यांच्या पेट्या ठेवाो.ोो
3) सूर्यफुलावरील ठिपक्या रोगाच्या नियंत्रणासाठी ब्लायटॉक्स (0.25 टक्के) 25 ग्रँम, 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे किंवा एन्डोफील एम.45, 10 लिटर पाण्यात 25 ग्रँम या प्रमाणात फवारावे.
4) पिकास फुले येणेच्या व दाणे भरणेच्या अवस्थेत संरक्षीत पाणी द्या.

गहू
1) आवश्यकतेप्रमाणे पिकाच्या महत्वाच्या वाढीच्या अवस्थेत (पेरणीनंतर 21 दिवस, 42 दिवस, 65 दिवस व 85 दिवस) पाण्याच्या पाळ्या द्या.
2) उशीरा पेरणा केलेल्या पिकास हेक्टरी 40 किलो याप्रमाणे नत्राचा दुसरा हप्ता देऊन पाणी द्या.
3) गहू पिकावरील तांबेरा रोगाच्या नियंत्रणासाठी मँन्कोझेब 75 टक्के 1500 ग्रँम 500 लिटर पाणी अधिक 20 किलो युरीया मिसळून प्रतीहेक्टरी फवारणी करावी.
4) गहू पिकावरील मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी क्रायसोपर्ला कार्निया या परोपजीवी किडीच्या 10 ते 15 हजार आळ्या प्रती हेक्टरी पिकावर सोडाव्यात अथवा 5 टक्के निंबोळी अर्काची फवारणी करावी अथवा एन्डोसल्फान 35 इ.सी. 700 मि.ली. किंवा क्विनॉलफॉस 25 इ.सी. 1000 मि.ली. अथवा डायमेथोएट (रोगार) 30 इ.सी. 700 मि.ली. किंवा मँलेथिऑन 50 इ.सी. 1000 मि.ली. 500 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे. दुसरी फवारणी 15 दिवसानंतर करावी.

पूर्वहंगामी ऊस
1) काणीग्रस्त व गवताळ वाढीची बेटे काढून टाका.
2) पूर्वहंगामी ऊसाची लागवड होऊन 6 ते 8 आठवडे झाले असल्यास हेक्टरी 136 किलो नत्र (215 किलो युरीयाचा) दुसरा हप्ता द्या. नत्र युरीया खतामधून द्यावयाचे असल्यास लिंबोळी पेंडीच्या भुकटीचा वापर करा. त्यासाठी एक किलो लिंबोळी भुकटी + 6 किलो युरीयाप्रमाणे वापर करा. त्यामुळे नत्र पिकाला हळूहळू उपलब्ध होऊन नत्राची बचत होते.
3) ऊसावरील लोकरी मावा किडीच्या प्रभावी नियंत्रणासाठी क्रायसोपर्ला अथवा कोनोबात्रा या परोपजीवी किडीच्या 25 हजार अळ्या प्रतीहेक्टरी ऊसावर सोडाव्यात अथवा 4 ग्रँम व्हर्टीसिलीयम बुरशीजन्य जीवाणू प्रतीलीटर पाण्यातून फवारणी केल्यास लोकरी माव्याचे प्रभावी नियंत्रण होईल. अथवा एन्डोसल्फान 35 टक्के 500 मि.ली. + अँसीफेट 75 टक्के पाण्यात विरघळणारी पावडर 1000 ग्रँम 500 लिटर पाण्यात मिसळून हेक्टरी फवारावे अथवा. एन्डोसल्फान 35 टक्के 500 मिली + मेटँसिस्टॉक 1000 मि.ली. व 500 मि.ली. स्टीकर अथवा 500 ग्रँम डिटर्जंट पावडर 500 लिटर पाण्यात मिसळून प्रती हेक्टरी फवारणी करावी. ही किड मुख्यत्वे करून. पानाच्या खालील बाजूस दिसून येते त्यामुळे किटकनाशकाची फवारणी करताना विशेष काळजी घेणे आवश्यक आहे. त्यानंतर 15 दिवसांनी ऊसावर जैविक घटक सोडावेत. ऊसावरील लोकरी माव्याच्या नियंत्रणासाठी शक्यतो जैविक घटकांचा (कोनिबात्रा, मायक्रोमॉस, सिरफीड फ्लाय आणि क्रायसोपर्ला कारनी या परभक्षी किटकांचा) वापर करा. हे जैविक घटक ऊस पिकावर सोडल्यानंतर कोणत्याही किटकनाशकाची फवारणी करू नका.
खोडवा ऊस
अधिक उत्पादनासाठी खालीलप्रमाणे काळजी घ्या.
1) लागण ऊस तुटून गेल्यानंतर कोयत्याने ऊसाचे बुडखे जमिनीलगत तासून घ्यावेत. त्यानंतर नांगराने सरीच्या बगला फोडून त्यात पाचट गाडावे. त्यानंतर पहिल्या पाण्याच्या पाळीबरोबर हेक्टरी 75 किलो नत्र (165 किलो युरिया) 115 किलो स्फुरद (720 किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट) 115 किलो पालाश (190 किलो म्युरेट ऑफ पोटँश) द्या. वरील सर्व कामे ऊस तोडणीनंतर 15 दिवसांच्या आत पूर्ण करावीत.
2) त्यानंतर ऊस तोडणीनंतर 6 ते 8 आठवड्यांनी 75 किलो नत्राचा (165 किलो युरीया) दुसरा हप्ता द्या व बांधणीच्या वेळी हेक्टरी 100 किलो नत्राच्या (215 कीलो युरिया) तिसरा हप्ता द्या. पंधरा फेब्रुवारीपूर्वी तोड झालेल्या पिकाचाच फक्त खोडवा राखावा. लागण केलेल्या ऊसास रोग किंवा किड आढळल्यास अशा पिकाचा शक्यतो खोडवा घेऊ नये.

सूरू ऊस
जातीची निवड – को.7219, को.एम.7125 (कृष्णा) आणि को.86032 (निरा) को.8014, को.7527, को.94012
बेण्याची निवड – रोपमळ्यांतील 9 ते 10 महिने वाढीचे शुध्द निरोगी, रसरशीत, डोळ्याचे बेणे हेक्टरी 25 ते 30 हजार तीन डोळ्याची टिपरी वापरा.
बीजप्रक्रीया – काणी रोगाच्या व खवले किड, पिठ्या ढेकूण आणि लोकरी मावा किडीच्या नियंत्रणासाठी 10 ग्रँम बाविस्टीन अधिक 30 मि.ली. मँलेथिऑन 10 लिटर पाण्यात मिसळून त्यात बेणे 2-3 मिनीटे बुडवावे. त्यानंतर अँझोटोबँक्टर अँझोस्पिरीलम, अँसेटोबँक्टर आणि स्फुरद विरघळणारे जिवाणू प्रत्यकी १.२५ किलो या प्रमाणात ५ किलो १०० लिटर पाण्यात मिसळून तयार होणा-या द्रावणात एक हेक्टरसाठी लागणारे बियाणे ५ मिनीटे बुडवून लगेच लागण करणेची शिफारस करण्यात आली आहे.
लागवडीची वेळ – 15 जानेवारी ते 15 फेब्रुवारी. लागवडीचे अंतर भारी जमिनीत 1.20 मीटर अंतरावर व मध्यम जमिनीत एक मीटर अंतरावर स-या सोडाव्यात, ठिबक सिंचन पध्दतीने लागवड करावी. त्यासाठी भारी जमिनीत दोन ओळीत 90 सें.मी. आणि दोन जोड ओळीतील अंतर 150 सें.मी. ठेवावे. म्हणजे दोन ओळीतील पट्ट्यात अंतरपिके घेता येतील. तसेंच ऊस तोडणीनंतर निघणारे पाचट कुजवून त्याचे कंपोस्ट खत तयार करता येईल.
भरखते – 40 गाड्या प्रतिहेक्टरी कुजलेल्या कंपोस्ट खताचा अथवा शेणखताचा वापर करा. भरखताचा वापर दोन हप्त्यात करावा. 20 गाड्या नांगरणीपूर्वी जमिनीवर पसरून टाकावे. राहिलेला निम्मा हप्ता लागवडीपूर्वी सरीमध्ये टाकावा.
वरखते – माती परीक्षण अहवालानुसार वरखताचा वापर करावा. माती परीक्षण केलेले नसल्यास 250 किलो नत्र + 115 किलो स्फुरद आणि 115 किलो पालाश प्रतीहेक्टरी द्या. लागवडीच्यावेळी 25 किलो नत्र (55 किलो युरीया) + 115 किलो स्फुरद (720 किलो सिंगल सुपर फॉस्फेट + 115 किलो पालाश + (190 किलो म्युरेट ऑफ पोटँश) प्रतीहेक्टरी द्या.
आंतरपिके – फुलकोबी, कांदा, वेलवर्गीय भाजीपाला पिके, उन्हाळी भुईमूग इत्यादी पिके सुरू ऊसात आंतरपिके म्हणून घेता येतात.
तणनाशकांचा वापर – लागवड पूर्ण झाल्यानंतर 4-5 दिवसांनी जमिनीत वाफसा आल्यानंतर अँट्राटाफ (अँट्राझीन) हेक्टरी 5 किलो 1000 लिटर पाण्यात मिसळून तणे व पिक उगवणीपुर्वी संपुर्ण जमिनीवर फवारावे. फवारणी करताना फवारलेली जमीन तुडवू नये. तणांचे प्रमाण जास्त असल्यास ऊस लागणीनंतर 20 ते 25 दिवसांनी 2,4-डी (सोडीयम क्षार) दोन किलो प्रतिहेक्टरी 500 लिटर पाण्यात मिसळून तणांवर फवारावे. खोडवा पिकातील तणनियंत्रण करणेसाठी पँराक्वाट (ग्रामोक्झोन) 2 लिटर 500 लिटर पाण्यात मिसळून प्रतिहेक्टरी खोडवा उगवून आलेनंतर (4 आठवड्यांनी) तणांवर फवारणी करावी. तणनाशक ऊसावर पडू देऊ नये.
विशेष सुचना – तणनाशक फवारणीसाठी स्वतंत्र पंप असावा. फवारणीसाठी 40 नंबरचा नोझल वापरावा. तणनाशकाची फवारणी केल्यानंतर जमिन तुडवू नये. आंतरपिके ऊसात घ्यावयाची असल्यास तणनाशकाची फवारणी करू नये.
ज्याठिकाणी नेहमी लोहाच्या कमतरतेमुळे ऊस पिवळा पडतो त्याठिकाणी ऊस लागवडीच्यावेळी हेक्टरी 25 किलो फेरस सल्फेट चांगल्या कुजलेल्या शेणखतामध्ये मिसळून लागवडीपूर्वी सरीत रांगोळी पध्दतीने टाकावे. पट्टा पध्दतीने लागवड केलेल्या ऊसाच्या तोडणीनंतर मोकळ्या जागेत ऊसाचे पाचट कुजवावे.
पाचटाचा वापर – ऊस तुटल्यानंतर पाचट न जाळताच शेतात वापरल्यास पाचट जाळणेपेक्षा फायद्याचे दिसून आले. त्यासाठी ऊसाची तोडणी जमिनीलगत केली जाईल याकडे कटाक्षाने लक्ष द्यावे. ऊस तुटल्यानंतर ऊसाच्या बुडख्याजवळील पाचट सरीत व्यवस्थीत दाबून घ्यावे. व त्यानंतर ऊसात पाणी द्यावे. वापसा येताच रासायनिक खताचा पहिला हप्ता पहारेच्या साहाय्याने एका बगलेस बेटापासून 15 सें.मी. दूर, 15 सें.मी. खोल व 30 सें.मी. अंतरावर द्यावा. पाचट कुजणेसाठी पाचट कुजविणारे जिवाणू 10 किलो प्रति हेक्टरी वापरावेत. त्यानंतर पाचट लवकर कुजणेस हेक्टरी 100 किलो सुपर फॉस्फेट व 80 किलो युरीया पाण्यापूर्वी पाचटवर फेकून द्यावा. जरुरीनुसार उगवलेली तणे फुले येणेपुर्वी जागेवर उपटून टाकावीत. ऊसात कोणत्याही प्रकारची इतर आंतरमशागत न करता 120 ते 135 दिवसांनी खताचा दुसरा हप्ता पहिल्या हप्त्याप्रमाणे परंतू विरूध्द बाजूस पहारीने भोके पाडून द्यावा. पाचट ठेवल्यामुळे पाण्याचा कमी वापर करावा. दोन पाण्याच्या पाळ्यातील अंतर नेहमीपेक्षा दीड ते दुप्पट दिवसांनी वाढवावे.

उद्यानविद्या –
फळझाडे
1) नवीन लागवड केलेल्या कलमी आंबा, बोर, मोसंबी, चिकूच्या खुट रोपावरील फुट वरचेवर काढा. कलमांची फूट चांगली झालेली असल्यास कलमाच्या ठिकाणी बांधलेली पॉलिथीन पट्टी इ. सोडून टाकावी.
2) नवीन लागवड केलेल्या आंब्याच्या कलमांना आलेला मोहोर काढून टाकावा. नवीन लागवड केलेल्या कलमी डाळींब, चिकू, पेरू इ. फळझाडांना आलेली फळे तोडा.
3) आंबा मोहोराच्या संरक्षणासाठी क्रायसोपर्ला कार्निया या परोपजीवी किडीच्या 10 ते 15 हजार आळ्या प्रति हेक्टर झाडावर सोडाव्यात अथवा व्हर्टीसिलीयम लिकयानी या बुरशीजन्य जीवाणूचे 4 ग्रँम प्रती लिटर पाण्यात द्रावण करून फवारावे अथवा 5 टक्के निंबोळी अर्काची फवारणी करावी किंवा क्विनॉलफॉस भुकटी 1.5 टक्का व 300 मेश गंधक 1:1 या प्रमाणात मिसळून झाडावर धुरळावी किंवा कार्बारील 50 टक्के पाण्यात विरघळणारी भुकटी 20 ग्रँम अधिक पाण्यात मिसळणारे 80 टक्के गंधक 20 ग्रँम प्रती 10 लिटर पाण्यात मिसळून फवारावे.
4) नवीन लागवडीच्या कलमास / रोपास आधार द्यावा.
5) द्राक्षावरील बोट्रो डिप्लोडिया – फळकुज – या रोगाच्या नियंत्रणासाठी रोग दिसून